Krig er når to eller fleire statar eller folkegrupper kjempar mot kvarandre med våpen. Dei som krigar, har ofte eit bestemt mål. Krig blir også kalla væpna konflikt.
krig
Det har vore uro mellom Russland og Ukraina i mange år. Uroa utvikla seg til væpna konflikt i 2014, men blei ikkje kalla krig før Russland invaderte Ukraina i februar 2022. Her er Ukrainas president, Vlodomyr Zelensky (i midten), på tur i 2023, for å sjå eit bustadsområde som er treft av rakettar.
Væpna konflikt
Media og politikarar bruker gjerne omgrepet væpna konflikt i staden for krig. Det er fordi det ofte er ulike syn på om konflikten faktisk er ein krig. Det kan også vera juridiske grunnar til å unngå ordet.
Dei internasjonale reglane for væpna konflikt slutta å bruke ordet krig i 1949. I Noreg sine lover blir ordet framleis brukt, men berre om krig i Noreg. Det er for eksempel lover som gir staten større rett til å bestemme over dei som bur her, dersom landet er i krig. Staten kan for eksempel overta eigedomane til folk i ein krig.
Tidlegare måtte eitt land erklære krig mot eitt anna land for at dei internasjonale reglane for krig (folkeretten) skulle gjelde. Væpna konflikt var ikkje automatisk rekna som krig. Desse reglane er endra slik at dei nå gjeld i alle væpna konflikter, selv om statane ikkje vil kalle det krig.
Ein væpna konflikt mellom statar blir internasjonale væpna konflikter, og desse er det vanleg at statar er einige om at skjer. Væpna konflikter mellom ein stat og væpna grupper, eller mellom flere væpna grupper, kan være vanskelegare å avgjere fordi det også kan være snakk om organisert kriminalitet.
Folkeretten
Folkeretten har reglar for kva som er lov i krig, og kva som ikkje er det. Alle land i verda har skrive under på avtaler om at dei skal følge desse reglane hvis landet er med i ein krig.
Reglane er mellom anna at dei skal
- verne om sivile
- gje legehjelp og pleie til både eigne militære styrkar og fiendar
- forby tortur, plyndring og tilfeldig drap
- handle humant, sjølv om det er krig
Humant betyr menneskeleg. Å handle humant i ein krig er for eksempel at om ein tar ein fiende til fange, skal ein behandle dei bra.
Borgarkrig
Borgarkrig er krig mellom ulike grupper i det same landet. Oftast er det éi gruppe som slåst mot dei som har makt. Det kan vere fordi dei vil styre meir sjølv eller ha fleire rettar.
Grunnar for krig
Det er mange meiningar om kva som er dei viktigaste grunnane til krig. Konfliktar mellom folkegrupper og religionar er ein type grunn. Ein annan er knapp tilgang på viktige ressursar frå naturen.
Det kan vera vanskeleg å skilje mellom kva som er dei verkelege årsakene, og dei årsakene dei som krigar seier det er. Ofte seier ein at grunnen er noko anna, for å overtyde seg sjølv og andre om at ein kjempar ein rettmessig krig.
